Roşan Lezgin

Gama ke dewleta Usmanîyan êdî rijîyena, tirkî û kurdî piya wazenê yew dewlete ronê. Çimkî o wext dewletanê muqtedîran soz dabi armenîyan ke Deryayê Siyayî ra hetanî Deryayê Sipî yew dewleta pîle ya armenîyan ronê. Hema vajêne heme erdê Kurdistanê Bakurî zî dekewtêne miyanê ena dewleta armenîyan. Seba ke tirkî misliman bî û xwura dewleta Usmanîyan xîlafet zî temsîl kerdêne, coka kurdan waştêne tirkan dir piya bê. Hûmara 14423 ya rojnameyê Tercuman-i Hakikat ke bi tirkî vejîyayne, nusxeyê roja 26 gulan 1921 de wina manşet nûşto: " Yeni teşkil edilmiş olan Kürd süvari fırkaları da Mücahede-i Milliyeye iştirake amadedir " Yanî, "Firqeyê suwarî yê kurdan ke newe teşkîl biyê beşdarîya Mucahedeyê Milî rê amade yê" Binê resimê temsîlî de zî wina nûşte yo: “ Kuvâ-yı Milliye’yi takviyeye ve düşmana Kürd kılınç ve mızrağının da Türk dipçik ve süngüsü ile berâber olduğunu isbâta gelmiş ve Mustafa Kemâl ve İsmet paşalar tarafından teftîş edilmiş olan ‘aşîret-i Kürd sü...

Ena çekuya 'enayî' ke tirkî de yena vatiş, erebkî ra yena. Erebkî de manaya 'bencil'ê tirkî de ya la tirkî manaya 'safek; evdal' de bikar anê. Ferhengê tirkî de manaya ci wina qeydkerde ya: 1. kolayca aldatılabilen, aşırı ölçüde aptal, bön, avanak 2.(kumarda) iyi bilmediği için ya da hileyi anlayamadığından, sezemediğinden sürekli ütülen (kimse) Ma zî eynî mana da bişixulnê, ez vana zirarê xwu çin o. Ma fek ena çeku ra veradê, ez yew meselaya ke mi sere ra vîyarta vajî. Zemanêk yew bufeya mi estbî, her ca ra zaf kesî ameyne mi het. Tengek bî, la ancî zî ge-ge ma çar-panc kesî tede roniştêne, bi saetan suhbet kerdêne. Demeyêk yew wendekarê unîversîte ameyne. Ez nêvajî ça ra yo û hemşerîyanê ci nêdê şerme. Zafê reyan zî tam wextê nanî ameyne. Mi di porsîyonî kebab yan lehmecûnî waştêne, ma piya werdêne. Gama ke şiyêne, mi tayê pere û yew pakêta cixara dekerdêne cêba ci. Ez vana belkî dades rey bi eno qeyde ame û şi. Rojêk ancî vejîya ame. Ma nan wer...

  diyarbekir şîrîn, şekir bêhes, bêveng seraser hewn de tenya ez menda haya hetanî ena saeta erey de…   şewe tarî, bêveng bêperde, viran; uryan, derg ez girewta verara xwu ya germine wina bêqisûr, zerrî ra, hende milahîm xeyalê mi de tenya ti biya; lewê to îlahîm axx, mi kerd û nêkerd miyanê lewanê to ra vatişo mi waştêne nêvejîya heta destê sibayî…

Kirdaneyê ma de bi însanan yarîya xwu kerdiş zaf esto. La vanê, tewr zaf Tonst de esto. Tonstijî yarîya xwu bi însanan kenê. Her kesî rê yew qisûr vînenê, kes destê înan ra nêfelitîyeno! * * * Mi zî fekan ra şinawito, vanê, rojêk, yew xorto zaf semt û tîtal, eynî sey artîstê tirkan Tarîq Akanî, vano hela ez zî şirî Tonst, dê hela eşkenê yew name mi wa nê! Lajek xwu virazeno, şino Tonst. Cînî hê serê hênî de, kincan şuwenê. Ewnênê ke yew xorto dergo tîtalo rindek ho cêr ro yeno, eke hende rindek o, merdim qîymîş nêbeno biewnîyo ci ra. Xort tam verê hênî ra vîyareno, cînî veng danê ci, vanê: - Hêêê! Ti ser ra şinê? Camêrdî dewe de çin ê. Xort vano: - Camêrdê şima şiyê ça? Cîneke vana: - Şiyê fekê çemî ra rewtan ( bi tirkî: sırık ) anê, ma danê verê beşna to, pê ti çewt nêbê. Lajek ewnêno ke ey rê zî yew qisûr vet, hema uca ra apey ageyreno. * * * Ez êdî xûyê kirdan zaf weş zana. Dinya de to rindekêr, to zanayêr kes çinê bo, wullay ti ellemeyê cîhan bê zî, ancî to rê...

  Ez Berê Koyî de wenişta mînîbuse, qoltuxa peyîne de, hetê raştî de ronişta. Gama ke ez wenişena mînîbusan, exlebê xwu hetê peynî de ronişena. Bi eno qeyde, ez her kesî vînena û hîna weş eşkena bala xwu bidî hal û hereketê însanan ser. Semtê Ofîse de xort û keynayêk ameyî kişta mi de, qoltuxê ke veng mendê de roniştî. Lajek yewo herdîşino mûyin bi. Keyneke emrê xwu gore bineyke qelew bî. Rîyê aye pehn bi. Xizêmêko mûrayin kerdbi zincîya xwu wa. Porê aye derg bi, wina pêl bi pêl her cayê aye ro rişîyayne. Kîşta mi de bi vengo nizmek qisey kerdêne la vengê înan weş ameyne. Tirkî qisey kerdêne. Keyneke persa va “Ti zanê sîleho tewr pîl yê cînîyêk çi yo?” Lajek tede mend, nêeşka cewab bido. Mi gore yew cewab ame vîrê ci la nêeşka vajo; nêbiyêne ke vajo! Epey vindert, dima seke vajo “Dê ti vaje, sîleho tewr pîl yê cînî çi yo?” Eno qeyde fetelîya bi meraq ewnîya rîyê keyneke ra. Keyneke destê xwu yo raşt dekerd binê porê xwu ra, bi peyê destê xwu porê xwu kerd berz û verada. C...

Davîst serrî verê cû zafê kuçe û cadeyê Diyarbekirî sey nikayî asfalt nêbî, peyarayirî çinê bî. Hamnanî toz û tobar ra qondereyan mûx girewtêne, zimistanî zî çamûr û çelxeme ra çamûr girewtêne. Ma bi qondereyan bişiyêne cayêk û biameyne, gereka ma boyax bikerdêne. Binê înan kosele bi, çerme û kosele bi bismaranê qijekan dusnayne pêra. Bismarî şiyêne linganê ma de. Seba ke koseleyê binê înan leze nêhemîyo û qul nêbê, sey naleyê estoran, binê înan û qopikê pehnî nalçe kerdêne. Coka gama ke ma rayir şiyêne reqereq kerdêne. Eke ma cayêko hît û duzek ra yan zî serê cemedî ro bişiyêne sey sabûnî semitîyayne, merdim paştî ser ginayne erd ro. Nika êdî qondereyan çermeyo sûnî ke mamulê petrolî yo ra virazenê, zêde hewceyê boyaxî nêkenê. Bi zemq dusnenê pê ra, hema vajêne bismarî qet tede çin ê. Seba ke binê înan plastîko kertikin o, hende lez nêsemitîyenê. Çiyo bîn zî, êdî heme cadeyî asfalt ê, peyarayirî muntezem parke yê. Zafê dewan bîle kuçeyê xwu bi kerrayanê betonî yê haziran doşeme kerdê....

Înglîstan de yew tuto diwês serre bi nameyê Josh Brown îstasyonê metro de yew telefonê destan o modelo tewr peyîn war de vîneno. Rehberê telefonî de kesa ke bi nameyê “Dayê” nuşte ya rê telefon keno, vano “Tutê to telefonê xwu yê destan metro de visto war, ez teslîmê emnîyetî kena.” Cînîya ke cewab dana, seba ke sey xelate tayê pere bido, Joshî ra vana adresê xwu zî bide. La Josh aye rê enê notî nusneno: “Pere muhîm nîyo, ti zî yewnayî rê hewle bike.”