Roşan Lezgin

Enê doranê ma de, hetê bakurî ser, tayê nameyê cayan ke bi “- gir ,  - girt ,  - gêrd ,  - kêrt ,   - kêrd ” qedîyenê estê. Mesela sey “Melezgir/Malazgirt, Mazgêrd, Eleşkîrt, Meneşkêrd…   Vanê çiyo ke to nêzana ehlê ci ra biperse. Mi zî enê nameyî kek Tîmûrê Xelîlî ra persayî. Çimkî Tîmûrê Xelîl yew kurdê ma yo roşinbîr û tercumanêko baş o, Armenîstan de biyo pîl û baş arminkî zano. Ey va “Sewbîna cayan de zî eno qayde nameyî estê. Mesela, nameyê paytextê Qerebaxî ‘Stêpanakêrt’ o.” Dima, îzeh kerd va “Ê sufîksê ke to sey ‘gir, girt, gêrd, kêrt, kêrd’ dayê, pêro ‘kêrt' ra yenê. Eno ‘kêrt (կերտ)’ arminkî de fiîlê ‘kêrtêl (կերտել)’ ra yeno, manaya viraştişî de yo. La eno viraştiş, viraştişêko sey ‘xeliqnayişo hunerane’ yo. Ma vajin sey ‘awankerdiş’î yo.” Kek Tîmûrê Xelîlî dewam kerd va “Mesela, cayo ke şima yan zî tirkî ci ra vanê ‘Eleşkîrt’ arminkî de ‘Alaşkêrt’ o. Çimkî armenîkî de vengê ‘e’ çin o. Nizdîyê vengê ‘e’yê ma arminkî de yan ‘a’ yan ‘ê’ esto. Ancî, ar...

Tayê çî, ma vajin tayê fikrî yan zî edetî estê, merdim heta qirike înan ciwîyeno, merdim bi xwu beno şahid la eke zeman ser ra viyareno, merdim bawer nêkeno ke çîyê winasî biyê. Mesela, xortanîya mi de, bêke bizanê tam çi ya, miyanê şarê ma de sînema heram bî, çiyêko gune û pîs bî. Şîyayişê sînema qebhet bi, gunekarî bî. Kam reyêk bişîyêne sînema êdî sey tolazêko veradaye, sey tulingîyêko gunekar name biyêne. Tayê keyeyan keynaya xwu bîle nêdayê xortê ke şiyo sînema. Ma serra 1975 de keyeyê xwu ard merkezê Diyarbekirî. Reya verîne, roşan de ez şîya sînema. Sey nikayî yeno mi vîr. Serê payizî bi, hewa germ bi. Yew xorto ke dûrî ra merdimê ma yo, amebi roşanîya ma. Keyeyê înan rewna ra Diyarbekir de bi, o bi xwu verê cû çend reyî şibi sînema. Ey mi ra va "Ti qet şîyê sînema?" Mi va "Nê." Va "Bê, ez to biberî." O wext Diyarbekir de salonê sînema zafî bî. Salona Dîlan Sînemasî "Rojhelatê Mîyanîn û Balqanan de salona tewr girde" bî. Salonêka hîrêqata ...

Tewrat de qayde û şertê ke benî-îsraîlîyan ser o ameyê ferzkerdiş, zaf giran û wuşk ê. Ceza zî zaf giran a. Senî bin ra vejîyayê, merdim nêzano. Ancax kesê sey pêxamberan bieşkê rîayetê ê şertan bikerê. Seba însananê normalan zaf zêde giran ê. La tayê qayde û şîretî estê ke ewro zî eynen muteber ê. Neke tenya mûsewî, her kes rîayet bikero, zaf rind beno. Mesela, Tewrat de 37 madeyê beşê 19. yê kitabê Levîyan winî yê: " 19.1. Rebî Mûsayî ra winî va: 19.2. "Komelê Îsraîlî ra vaje, wa bimbarek bê, çimkî ez Homayê şima Reb zî bimbarek a. 19.3. Her kes wa dadî û babîyê xwu rê hurmetkar bo. Rojeyê min ê Şabatî bigêrê. Homayê şima Reb ez a. 19.4. Pûtan rê îbadet mekerê. Xwu rê heykelan ra îlahan mevirazê. Homayê şima Reb ez a. 19.5. Wexto ke şima Rebê xwu rê qurbanê selametîye danê, bi hawayo ke qebûl beno serebibirnê. 19.6. Goştê qurbanî, roja ke serebirnîyayo yan zî roja bîne werîyeno. Goşto ke bimano roja hîrêyine veşnîyeno. 19.7. Eke roja hîrêyine bêro werdiş, îkrih beno. Do qe...

Roşinbîrê suryanîyan  Naûm Faîq  1868 de Diyarbekir de ameyo dinya û 1930 de New York de şiyo rehmet. Diyarbekir de mektebê suryanîyan de wendo, 1888 ra dest pêkerdo Diyarbekir, Ruha û Humus de 24 serrî malimîye kerda. Naûm Faîq suryankî, tirkî, erebkî, kurdkî û fariskî zano, Diyarbekir de yew kovara bi nameyê " Kewkbo d-Madinho " (Estareyê Rojhelatî) veta. Gama ke Îtalya serra 1911 de vera Usmanîyan de şerê Trablusxerbî îlan kena, Usmanî vera miletanê xirîstîyanan yê tebayê xwu de benê har, coka Naîm Faîq 1912 de remeno şino Amerîka. Uca kovara " Beth-Nahrîn " vejeno. Roşinbîrê suryanîyan Elîyo Dere ke 1950 de yew dewa Nisêbînî de ameyo dinya û nika Swêd de mesûlê dezgeyanê asûrîyan o, 61 hebî nuşteyê Naûm Faîqî ke sey nuşteyê edîtorî kovara " Beth-Nahrîn " de weşanîyayê tercumeyê tirkî kerdê. Kawa Nemirî zî tercumeyê kurmancî kerdê û Beledîyeya Sûrî ya Diyarbekirî enê nuşteyî sey kitab bi nameyê " Beth-Nahrîn " serra 2011 de weşanayo. Kitab de ...

" Eğer bu sene çıkar isem yaza Toplayım bir parça Gürcü Abaza Elime geçerse on kadar Zaza Yolar sakalını kavlak satarım " [1] Cahit Öztelli (1910-1978) ena şiîre xebata xwu ya antolojîyê şiîranê bektaşîyan “ Bektaşi Gülleri ” de weşanaya. Kitab reya verîne 1973 de weşanîyayo. Zaf kesî ena şiîre sey çime nîşan danê û vanê şaîrê tirkan Kaygusuz Abdalî tiya ra qasê 600 serrî verê cû nameyê “ Zaza ” şixulnayo. Labelê tu delîlo ke îsbat bikero ena şiîre aîdê Kaygusuz Abdalî ya çinê yo. Tam eksê ci, merdim zaf bi rehetî eşkeno ziwanê ci ra texmîn bikero ke ena şiîre aîdê Kaygusuz Abdalî nîya.  “İslam Ansiklopedisi”yo ke hetê “Türkiye Diyanet Vakfı” ra amade biyo de madeyê “Kaygusuz Abdal"î bi enê malumatî dest pêkeno:  “ KAYGUSUZ ABDAL (m. 848/1444 [?]) Şaîro mutesewif ke sey ronayoxê edebîyatê Alewî-Bektaşî qebûl beno. Nîmeyê seserra 14. de ame dinya. Çimeyan de derheqê heyatê ci de malumat çinê yo. Çiyo ke derheqê ci de yeno zanayiş, menaqîbnameyê ey ke muhtemelen merg...

Weşanxaneyê Roşna 2012 de Diyarbekir de ronîya û bi giranî Kurdîya Zazakî de kitaban weşaneno. Weşanxaneyê Roşna ke îdareyê nuştox Roşan Lezgînî de xebata xwu dewam keno, hetanî nika 70 bi Zazakî, 7 bi Kurmancî û 2 zî Tirkî pêropîya 79 kitabê 45 nuştoxan weşanayê. Qismêk kitabê ke Weşanxaneyê Roşna ra weşanîyayê hetê wendoxan ra eleqeyêko muhîm dî û sey çapo diyin weşanîyayî.  Kitabê ke ma weşanayê kitabxaneyê unîversîteyanê sey University of Princeton , University of Columbia , University of Michigan de estê û ameyê katalogkerdiş, enê unîversîteyî miyanê 20 unîversîteyanê tewr verîn yê dinya de yê. Ancî, kitabê Weşanxaneyê Roşna katalogê gelêk kitabxaneyan de, mesela, kitêbxaneyo tewr namdar British Library de zî ca gênê. Coka Weşanxaneyê Roşna nika wayirê “statuyê miyanneteweyî” yo.  1) Bedrîye Topaç, Bero Sûr , Weşanxaneyê Roşna, Diyarbekir, 2012, 72 rîpelî, 150 TL ISBN: 978-605-4287-35-2 2) Roşan Lezgîn, Tarîyîya Adirî de , Weşanxaneyê...