Roşan Lezgin

Seba ke ziwanê ma de gelek fonksîyonê “bi”yî estê, coka zafê reyan nuştox û wendoxî enê fonksîyonan cêmiyan ra nêvejenê, yan zî danê têmiyan ro. Çimkî eno “bi”yê ma eynî sey jokerî hem sey kar, hem sey edat, hem sey bestox, hem sey verbend, hem sey peybend tewir bi tewir halan de yeno şixulnayiş. Coka hewce keno ke "bi" her fonksîyon de bi nimûneyan miyanê cumle de bêro şixulnayiş û îzeh bibo ke ferqê fonksîyonanê ci bêro zanayiş.   1) Kar a) Sey kar, yanî sey fiîlî “bi” wina beno: “Baran bi doktor.” (Baran doktor oldu .) “Îşê to bi ? Belê, bi , hem zî zaf weş bi .” (İşin oldu mu? Evet, oldu , hem de çok güzel oldu .”   b) Sey karo nîmcet “bi” wina beno: “Baran doktor bi .” (Baran doktor’ du .” “O kam bi ? O Baran bi .” (O kim di ? O Baran’ dı .)     2) Edat a) Viraştişê halê nameyî de sey edat “bi” wina yeno bikarardiş: “Baran  bi tena sereyê xwu keno.” (Baran yalnız başın a yapıyor.) “Ez ver bi Diyarbekir şina.” (Diyarbakı...

Weşanxaneyê Roşna ra hîrê kitabî weşanîyayî. Hetanî nika 69 Zazakî, 6 Kurmancî û 2 zî Tirkî, pêro piya benê 77 kitabî ke Weşanxaneyê Roşna ra Weşanîyenê. Kitabo yewin roman o, 294 rîpelî yo. Yew romano biyografîk o, eynî wext de merdim eşkeno vajo yew romano dokumanter o zî. Meselaya romanî serra 1925 ra dest pê kena. Badê ke dewa Dara Hênî Girnos yeno veşnayiş û qetilkerdişê şarê sivîlî destê pê keno Girnos ra Mehmedîyê Remezanê Hecî Heyderî û waya xwu Gule dewe ra vejîyenê, koyan ser ra qelibîyenê şinê Silîvan, uca ra zî şinê heta Beyrûd. Çend serrê badê, gama ke ageyrenê, şinê dewa Kanîreşî Hacîyan de xwu nimnenê. Muxtarê Hacîyan, Gule lacê xwu rê wazeno, keynaya xwu Omna zî sey bedêlî dano Mehmedî. Bi serran badê pey, verî Gule, dima zî Omna heme serebutanê xwu tornê xwu Marûfî rê qisey kenê. Maaruf Ataoğlu zî badê ke firsend vîneno, enê serebutanê xwu Hüseyin Turhallıyî rê qisey keno. Bi teferuat behsê kalikê xwu Mehmedî, pîrika xwu Omna, ema xwu Gule keno, behsê heyatê xwu zî k...

Rewna ra yo ke mi eno blogê xwu de çiyêk nênuşto. Raşta ci, neke mi nênuşt, firsendê mi nêbi ke ez binusnî. Tam hîrê serrî, roj û şewe, bêke boya xwu bidî, ez mealê Quranî ser o şixulîyaya. Mi tam meal temam kerd, ena rey ez mecbûr menda ke cewabê tayê neheqîyan bidî. Eno miyan de tercumekerdişê Încîlî dewam o. Eno zimistan yew romano ke esas gereka bi Kirdî binusîyayne la bi Tirkî nusîyayo û hema nêweşanîyayo, mi tada Kirdîya ma ser. Romanêko rindek o, behsê cûya yew aîleya sade ya şarê ma keno. Nika ma amadekarîya weşanayişî de yê, înşelah nizdî ra do biweşanîyo. Enê rojan ez ha yewna roman redakte kena. Ez vana redakte la şima vajê newe ra nuştiş. O zî înşelah do nizdî ra semedê weşanayişî amade bibo. Tabî hîrê hûmarê kovara Şewçila vejîyayî. Nuşteyê Şewçila, amadekerdiş û weşanayişê ci zaf wextê mi gêno… Heto bîn ra, erd lerza; muwazeneyê cûya ma xeripîya. Û xwura heyat dewam keno, keye û kulfet esto, şîn û şayî estê… Hasilê kelam, rewna ra yo ke mi bi zerrîya xwu...

Malmîsanijî Îftîranameyê xwu yo ke Vate-73 de weşanayo de yew e-mail îsnadê mi keno:  “ 07.08.2007. Merheba Mamosta, Mewlidê Xasî mi het esto. Hem orîjînal û hem zî transkrîbeyê ey; o ke Mihanî kerdo û weşanxaneyê Firatî çap kerdo. Mi yê Usman Efendîyê babijî waştibi. Eke mumkûn o, eke to het esto, ez bergê ey û çend rîpelanê verênan wazena. Hetta ke derheqê mewlidê Usman Efendîyê Babijî de çiqas malumat destê mi de bibo, baş o. Çunke nika ez derheqê nê kitabî de yew meqala nusena. To bi xo mewlidê Usman Efendî zî transkirîbe kerdo. (...) Eke to rê zehmet nêbo, ti bişawî, ez zaf memnun bena. Ez zaf silamî kena.  Roşan.” ( Vate-73, r. 17 ) Seke aseno, miyan ra bi îşaretê (…) tayê çiyî vetê. Û xwura mimkun nîyo ke merdim bizano enê îfadeyan ra ver yan zî dima çi ameyo vatiş. Çimkî eno yew metno ke cayêk de ameyo weşanayiş û rayaumûmî rê deklare biyo nîyo. Mi het zî çinê yo. Coka bi eno qeyde weşanayişê enê tewir mesajanê ke mabeynê ma de vîyartê exlaqî nîyo; yew hukmê îna...

  Reya verîne ez rojnameyê Azadiya Welat î ra pê hesîyaya ke kovara Vate yî vejîyaya. Badê, mi sibatê 1999î de, Diyarbekir de hûmarê 3-4 yê kovara Vate yî sey yew nusxa pê ra beste dî. Mi wendî. La o wext ziwanê kovare mi rê xerîb yan zî xelet ame; zafê çekuyan parantezî miyan de bî. Mi wendiş de zaf zehmetî ant, mi rê giran ame…   Mi bi hîsanê masûman qeleme girewte, hema çi ame mi vîr, sey mektûbî nuşt. Peynî de zî, mi derheqê ziwanê kovara Vate yî de tayê çiyî nuştî. (Werrekna mi o qismo peyîn nênuştêne!) Yew malimo kurmanc ke Eğitim-Senê Diyarbekirî de îdarekar bi, ge-ge ameyne keyeyê ma. Ey va “ Destnuşteyê xwu bide, ez bena kompîtur de nusnena, dima ti bêre, ser o bixebitîye. ” Lacekî destnuşteyê mi berd. La roja bîne, prînter kerd ard. Seba ke ê wextan Öcalan amebi tepiştiş, Diyarbekir zaf serûbin bibi. Lacekî va “ Polîsan eşto tayê sendîkayan ser, beno ke bierzê sendîkaya ma ser zî coka mi lez nuşt û ard. ” Mi bala xwu da nuşteyî ser, mi ferq kerd ke ey gama ke ...